«Με λογισμό και μΔιονύσιος Σολωμός, ένας πρωτοπόρος Ευρωπαίος ποιητής

ΤΟΥ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΚΩΤΟΠΟΥΛΟΥ *
Από την υψηλή ποίηση των ώριμων χρόνων του Σολωμού, τον Κρητικό, τους Ελεύθερους Πολιορκημένους, τον Πόρφυρα σχεδόν τίποτα δεν ήξεραν οι σύγχρονοί του την ώρα του θανάτου του, το Φεβρουάριο του 1857 σε ηλικία 59 ετών. Τα καθολικά και σύνθετα ιδεώδη που πάσχιζε να διατυπώσει στην ελληνική γλώσσα δεν μπορούσαν να τα συλλάβουν ούτε και οι πιο ένθερμοι θαυμαστές του. Ο ποιητής έμεινε για καιρό αγνοημένος και υποτιμημένος στους πνευματικούς κύκλους της απελευθερωμένης Ελλάδας. Κάποιοι μάλιστα αμφισβητούσαν συστηματικά την ποίησή του προσκολλημένοι στα ιδανικά της αρχαίας δόξας και του ανεδαφικού ρομαντισμού. Μόνο με την έλευση του συμβολισμού και τη γενιά του 1880 άρχισε να γονιμοποιείται η ποιητική κληρονομιά που μας άφησε. Διονύσιος Σολωμός, ένας πρωτοπόρος Ευρωπαίος ποιητής.
Σήμερα με την άνεση και την καθαρότητα που της χρονικής απόστασης, αντιλαμβανόμαστε γιατί δεν μπόρεσαν να τον καταλάβουν και να ωφεληθούν από το Σολωμό ούτε ακόμα και οι μαθητές του. Ο Σολωμός υπήρξε μία ποιητική μεγαλοφυΐα, ένας πρωτοπόρος Ευρωπαίος ποιητής, που κατάφερε να συνθέσει το τοπικό με το οικουμενικό με μία γραφή που διατηρεί πάντοτε την πολιτισμική της εντοπιότητα. Η υπεροχή του από τους σύγχρονους ομότεχνούς λειτουργούσε απαγορευτικά στην οποιαδήποτε προσπάθεια των τελευταίων να τον ακολουθήσουν.
Ανέλαβε σχεδόν μόνος του το έργο μιας ολόκληρης ποιητικής γενιάς: να διαμορφώσει μια κοινή νεοελληνική ποιητική γλώσσα μέσα από το πλήθος των γλωσσικών τάσεων της εποχής.
Είναι χαρακτηριστικό ότι εγκατέλειψε το γράψιμο σε μια γλώσσα έτοιμη και διαμορφωμένη, όπως τα ιταλικά, για να καταπιαστεί με μια γλώσσα με μία σχεδόν υποτυπώδη ποιητική παράδοση, γλώσσα που ο ίδιος δεν είχε σπουδάσει. “Μήγαρις έχω άλλο ‘ς το νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;” θα αναρωτηθεί ο ποιητής στο πεζό του Διάλογος αποτυπώνοντας το πιστεύω του για τη δημοτική γλώσσα.
Διονύσιος Σολωμός, ένας πρωτοπόρος Ευρωπαίος ποιητής.

Κωνσταντίνος Βολωνάκης – Η ναυμαχία της Λίσσας

Ο ποιητής είχε να αντιμετωπίσει όχι μόνο ένα ετερόκλητο γλωσσικό υλικό, αλλά και τις θεσμοποιημένες γλωσσικές κατευθύνσεις του νέου κράτους που κινούνταν αντίθετα από τη δική του προσπάθεια. Οι αντικειμενικές αυτές συνθήκες, οι γλωσσικές ελλείψεις του ίδιου του ποιητή, που ήταν αδύνατο να τις υπερκεράσει πλήρως και η παράτολμη προσπάθειά του να πραγματοποιήσει με λυρική γλώσσα τραγικού (Ο Κρητικός, Ο Πόρφυρας) και επικοτραγικού περιεχομένου ποίηση (Οι Ελεύθεροι πολιορκημένοι) είναι οι σημαντικότεροι λόγοι που τον εμπόδισαν να ολοκληρώσει τις ποιητικές συνθέσεις της ωριμότητας. Η αποσπασματικότητα αυτή του έργου του αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από τους νεότερους μελετητές. Ορισμένοι μάλιστα υποστηρίζουν ότι η πρωτοποριακή τεχνική του εμφανίζει ισχυρές αντιστοιχίες με το μοντερνισμό του εικοστού αιώνα και τη μέθοδο γραφής που δημιουργεί “κείμενα” χωρίς οριστικά σημαινόμενα, αλλά αντικείμενα συνεχούς αναδημιουργίας.
Ο Σολωμός υπήρξε ο ποιητής του πάθους για το υψηλό, το πνευματικό, το αιώνιο, το ιδανικό. Δεν έγραψε ποίηση προσωπική και εξομολογητική. Πίστευε ότι η Ποίηση στεκόταν δίπλα στη Θρησκεία (επηρεασμένος από την ευρωπαϊκή του παιδεία) όσον αφορά την πνευματική ανάταση. Γεμάτος από ασυμφιλίωτες αντιθέσεις, με κύρια και καθοριστική την αντίθεση ανάμεσα σε δυο τάσεις – την υποσυνείδητη τάση του αισθησιασμού, και τη συνειδητή τάση του ασκητικού ιδανικού – θα αρχίσει σταδιακά να δυσπιστεί στα ξεχειλίσματα της έμπνευσης και θα κατακτήσει έναν στίχο, πιο μετρημένο, πιο στιβαρό. Έναν δεκαπεντασύλλαβο, που από τεχνική άποψη άγγιξε την τελειότητα. Διονύσιος Σολωμός, ένας πρωτοπόρος Ευρωπαίος ποιητής.
* Ο Τριαντάφυλλος, Κωτόπουλος είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Δημιουργικής Γραφής και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.

Το άρθρο αναρτήθηκε στο ένθετο της εφημερίδα Πελοποννήσου “Με λογισμό και μ’ όνειρο”

Share.

About Author

Γεννημένος εν έτει 1969, στην Κέρκυρα, νησί ενός ανεκπλήρωτου νόστου. Επτάχρονος μετανάστης, εγκαταστάθηκε ακουσίως στην Πάτρα, διέπρεψε ως μαθητής Κλασσικού Λυκείου, και αποφοιτήσας, σπούδασε νεοελληνική Λογοτεχνία στα Ιωάννινα. Αγάπησε τα παιδιά των άλλων, μοιράστηκε μαζί τους την αγάπη της γλώσσας, και δεν έπαψε ν’ αναζητά όσους παρέμειναν παιδιά. Η ζωή του σχοινοβατεί ακατάπαυστα πάνω στο στίχο του Μίλτου Σαχτούρη: «Εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά να πετάω».

Leave A Reply