Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας»

μέρος από την πρόσκληση της παράστασης “Ο κόσμος είναι ένας”. Νέα παράσταση στην Εναλλακτική σκηνή της Εθνικής Λυρικής σκηνής

Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας»

Μία οπτικοακουστική παράσταση αφιερωμένη σε 20 άγνωστα στο ευρύ κοινό, ποιητικά θραύσματα, ενός χειμαρρώδους ποιητή. Του Γιάννη Ρίτσου. Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας».            

Του Γιάννη Δημογιάννη

Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας»

Η πρόσκληση στην παράσταση του Κωνσταντίνου Β, “Ο κόσμος είναι ένας”, σε ποίηση του Γιάννη Ρίτσου

Το να αποπειραθεί κάποιος να προσπελάσει το σύνολο της ποιητικής παραγωγής του Γιάννη Ρίτσου φαντάζει όχι με όνειρο Θερινής νύχτας, αλλά με όνειρο μιας νύχτας, που ακόμη δε βρήκε χρονόμετρο ικανό να μετρηθεί η διάρκειά της. Και αυτό, γιατί απλά το σύνολο των έργων του Γιάννη Ρίτσου έχει τέτοια έκταση, που δύναται να χωρέσει αποκλειστικά και μόνο, σε μία τέταρτη διάσταση του χρόνου – για να καταφύγω στον τίτλο της ομώνυμης συλλογής του. Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας».   

Σε μία διευρυμένη, λοιπόν, θεώρηση, τα έργα του είναι σε θέση να χωρέσουν αποκλειστικά σε μία άχρονη διάσταση. Σε μία χρονική και ποιητική δυναμική, που απλώνεται σε όλη την έκταση και το βάθος του ψυχικού του μακρόκοσμου. Απεικονίζοντας κατά τρόπο αρχετυπικό, τα αναρίθμητα και απροσπέλαστα τοπία της προαιώνιας, ανθρώπινης ύπαρξης. Πόσο δε μάλλον, αν κάποιος αναγνώστης αποπειραθεί να αφομοιώσει το σύνολο αυτής της παραγωγής – στην ουσία της. Που σημαίνει να χαρτογραφήσει το γαλαξία του Γιάννη Ρίτσου, με τρόπο ουσιαστικό, τίμιο, απροκατάληπτο και εν γένει δημιουργικό. Έτσι όπως θα άρμοζε κοντολογίς, σ’ έναν ποιητή παρόμοιου διαμετρήματος.

Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας»

Κωνσταντίνος Κατριός

Παρόλα αυτά, η έως τώρα αποσπασματική, ενδεχομένως και αποπροσανατολιστική πρόσληψη του πολυσχιδούς έργου του, ίσως να είναι και ο κύριος λόγος ενός σοβαρότερου αμαρτήματος. Ενώ, με άλλα λόγια, η ποιητική του παραγωγή απλώνεται σε όλη την επικράτεια του φιλοσοφικού, υπαρξιακού, ιδεολογικού, ψυχικού και αισθητικού στοχασμού, τελικά οι περισσότεροι «πατούν» ανυποψίαστοι, την ίδια μπανανόφλουδα. Περιορίζονται σε ελάχιστα δείγματα αυτού του ποιητικού ποταμού και νομοτελειακά ανακυκλώνουν τα ίδια, κοινότυπα στερεότυπα. Ο πολιτικός Ρίτσος… Ο στρατευμένος ποιητής. Ο εκφραστικά επαναλαμβανόμενος. Ο λυρικός. Ο κουραστικά πληθωρικός κ.ο.κ

Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας»

Κώστας Κατριός

Σε αντίθεση πάντως με την πεπατημένη της αποσπασματικής προσέγγισης του φαινομένου «Ρίτσος», υπήρξε ομολογουμένως μία χαρισματική εξαίρεση στην ερμηνεία του συνολικού έργου. Και αναφέρομαι στην προσέγγιση που οραματίστηκε και εκπλήρωσε αριστοτεχνικά, ο Κωνσταντίνος Β. Γιατί σαν καλλιτέχνης απέδειξε πως υπάρχει, και μάλιστα πανταχού παρών, ένας άγνωστος, αβίωτος, απροσμέτρητος κόσμος του ποιητή. Ένας κόσμος που ούτε τεμαχίζεται, ούτε φιλτράρεται αποσπασματικά και κατά βούληση, γιατί εκ της φύσεως του είναι ενιαίος και αδιαίρετος. Μία ποιητική ενότητα, η οποία αντιπροσωπεύεται και στον τίτλο της παραγωγής, που ανέβηκε με απόλυτη επιτυχία, στην Εναλλακτική σκηνή της λυρικής σκηνής, από τον Κωνσταντίνο Β: «Ο κόσμος είναι ένας». Όπως ακριβώς οριοθετεί και ο Γιάννης Ρίτσος, στο στίγμα της ομότιτλης συλλογής του, «Ο κόσμος είναι ένας».

Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας»

Ανδρέας Σιμόπουλος

Πιστός επομένως σε ετούτη τη πολυπρισματική θεώρηση και προσηλωμένος βαθιά στον πυρήνα της κοσμολογίας του ποιητή της Μονεμβασιάς, ο Κωνσταντίνος Β, το τόλμησε επιτυχώς. Άφησε στην άκρη τις τετριμμένες, στερεοτυπικές αναγνώσεις των ποιημάτων του Ρίτσου. Τροχοδρόμησε με υπομονή στο απροσπέλαστο χάος των καλλιτεχνικών διαδρομών του. Βυθίστηκε στους ιριδισμούς και τα ηχοχρώματα ενός αχαρτογράφητου ποιητικού γαλαξία. Πρόσφερε μικρόφωνο στις ματαιωμένες παρουσίες, που ζητούσαν, εδώ και τόσα χρόνια, να ενσαρκωθούν. Και όλες αυτές τις ποιητικές αντηχήσεις, κατόρθωσε να τις υπηρετήσει με ευλάβεια, αναλογιζόμενος στοχαστικά την αφανέρωτη κοσμολογία του Ρίτσου.

από το αφιέρωμα στη gazetta.gr

Στην παράσταση, λοιπόν, «Ο κόσμος είναι ένας», που ανέβηκε με επιτυχία στην Εναλλακτική σκηνή της Λυρικής, ο Κωνσταντίνος Β ενστερνίστηκε τον μικρόκοσμο του Ρίτσου, πρωτίστως αγαπητικά. Και αυτό, γιατί, εν αρχή, τον κένωσε μυστηριακά στη δικιά του ψυχή. Προσπάθησε, ειδάλλως, να τον περιθάλψει με τα δικά του μουσικά φίλτρα. Άρα, πρωτίστως τον βίωσε και εν συνεχεία, τον μετουσίωσε στη προσωπική του καλλιτεχνική συχνότητα. Για να τον κοινωνήσει, τελικά, με όλους τους αποδέκτες της παράστασής του, τιμώντας τον αγαπητικό λόγο – τον αληθή και μοναδικό του ποιητή. Εξάλλου, όπως τονίζει και ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Β, στο σημείωμα της παράστασης, τα ποιήματα μπορούν εν τέλει και δικαιώνουν την πίστη πως όντως «Η ζωή είναι ομορφιά και πως μονάχα η αγάπη μπορεί να εξηγήσει τη λύπη και την αθανασία. Το μεταθανάτιο υπερπέραν.»

Κωνσταντίνος Κατριός

Από εκεί και πέρα, ο Κωνσταντίνος Β έσκυψε με σπουδή πάνω σε μία αχανή ποιητική δεξαμενή. Σκάναρε διεξοδικά τα ανεξερεύνητα κοιτάσματά της. Διάλεξε τα πιο αντιπροσωπευτικά της πετρώματα. Και εν συνεχεία, ξεχώρισε 40 αντιπροσωπευτικά ποιητικά θραύσματα, για να κατασταλάξει τελικά στα 20, που συνέθεσαν και το οριστικό σώμα αυτής της οπτικοακουστικής παράστασης.

Προβάλλοντας, βέβαια, σε κάθε στιγμή της παράστασής του, τον ποιητικό λόγο, ο οποίος αρθρώθηκε και πολλαπλασιάστηκε, προκειμένου να αναδειχθεί η αρχετυπική του δυναμική. Μακριά από προκατασκευασμένες αναγνώσεις και ταυτόχρονα, σοφά εναρμονισμένος, με ευφάνταστα ηλεκτρονικά ηχοχρώματα, που διασταυρώθηκαν με γραδαρισμένες θεατρικές αφηγήσεις και σύγχρονες οπτικές απεικονίσεις. Δημιουργώντας, με άλλα λόγια, όλες τις απαραίτητες οπτικοακουστικές συνηχήσεις, μέσα από τις οποίες ενσαρκώθηκε «ένα οργανικό, ηλεκτρονικό πέπλο. Μία ψηφιακή μετάφραση της γραμμικότητας των τοπίων, αλλά και της απειροσύνης των συναισθημάτων, μία σύνδεση με το τώρα μας.» (Νίκος Πατρελάκης). Κωνσταντίνος Β – «Ο κόσμος είναι ένας».

δίνοντας σώμα και φωνή «στις προαιώνιες διαψευσμένες ελπίδες»

Μετά το φινάλε της παράστασης, μου δόθηκε η ευκαιρία να συναντηθώ με τον Κωνσταντίνο Β’, στον υπαίθριο χώρο του ιδρύματος Νιάρχος. Παρότι εξαντλημένος από το μέγεθος του εγχειρήματος, η ανταπόκρισή του, η παρουσία του φάνηκε τόσο ανοιχτή στη διάδραση και τη διαφορετική πρόσληψη. Μέσα από τη συζήτηση αισθάνθηκα αυθόρμητα, μία αμοιβαία ανακούφιση. Μία ανθρώπινη, και συνάμα δημιουργική προσμονή, πως η αγνοημένη ποίηση του Ρίτσου βρήκε επιτέλους τη δικαίωσή της, στη συγκεκριμένη παράσταση. Και αυτό, γιατί η πρωταρχική πρόθεση του Κωνσταντίνου Β ήταν να δώσει σώμα και φωνή «στις προαιώνιες διαψευσμένες ελπίδες». Όπως ακριβώς αποκαλύπτει και ο στίχος του Γιάννη Ρίτσου, στο ποίημα «Ο ποιητής», από τη συλλογή «Τα αρνητικά της σιωπής». Ντύνοντας μουσικά, μία «ποίηση εξομολογητική, γεμάτη από ανείπωτους ήχους και ακρωτήρια».

από το αφιέρωμα monopoli.gr

Μία διαφορετική Ρωμιοσύνη

Ο Κωνσταντίνος Β, τελικά, δεν έκανε – κατ’ εμέ – τίποτε άλλο, παρά να αποδώσει ένα οφειλόμενο μνημόσυνο δικαίωσης. Να αναπαράγει με τους ήχους και τις εικόνες της παράστασης «Ο κόσμος είναι ένας», όλα εκείνα «τα ολόμαυρα ποιήματα» ενός ποιητή, που αφουγκράστηκε τα ανείπωτα τοπία μίας άλλης, αχαρτογράφητης Ρωμιοσύνης. Της Ρωμιοσύνης που μέσα στο κόρφο της περιθάλπει τα αδικαίωτα όνειρα του οικουμενικού ανθρώπου.

Γιατί, αν υποθέσουμε πως κάποιος θεατής παρακολουθούσε τη συγκεκριμένη παράσταση, αλλά στην άλλη άκρη της γης – πχ. σε ένα προάστιο της Νέας Υόρκης – δίχως, βέβαια, να ξέρει ποιος ήταν ο Ρίτσος και κυρίως πώς το έργο του στιγματίστηκε μέσα από πολιτικές και κοινωνικές προκαταλήψεις, τότε είμαι σίγουρος πως θα κατέληγε στο εξής συμπέρασμα… Θα έφευγε από την παράσταση “Ο κόσμος είναι ένας”, συγκλονισμένος από εκείνον τον άγνωστο ποιητή, που σε καιρούς δίσεκτους, είχε το αταλάντευτο ανάστημα να λέει:

“Όλα δικά μας, είπε ο Ξένος”./ – Όλα του κόσμου τούτου – και τους/ νεκρούς μας τους κουβαλάμε μέσα/ μας χωρίς ο κόσμος να στενεύει,/ χωρίς να βαραίνουμε – συνεχίζουμε/  τη ζωή τους, απ’ τις βαθιές και/ τις έρημες ρίζες, τη δική τους ζωή,/ τη δικιά μας ακέρια μες τον ήλιο”.
(“Όταν έρχεται ο ξένος”) 

Ανδρέας Σιμόπουλος

Συγγραφέας:Γιάννης Ρίτσος
Σκηνοθεσία:Νίκος Πατρελάκης
Μουσική:Κωνσταντίνος Βήτα
Παίζουν: Κωνσταντίνος Βήτα, Όλια Λαζαρίδου | Συνθετητές: Χρήστος Αλεξάκης, Αντώνης Χατζηκωνσταντής
Share.

About Author

Γεννημένος εν έτει 1969, στην Κέρκυρα, νησί ενός ανεκπλήρωτου νόστου. Επτάχρονος μετανάστης, εγκαταστάθηκε ακουσίως στην Πάτρα, διέπρεψε ως μαθητής Κλασσικού Λυκείου, και αποφοιτήσας, σπούδασε νεοελληνική Λογοτεχνία στα Ιωάννινα. Αγάπησε τα παιδιά των άλλων, μοιράστηκε μαζί τους την αγάπη της γλώσσας, και δεν έπαψε ν’ αναζητά όσους παρέμειναν παιδιά. Η ζωή του σχοινοβατεί ακατάπαυστα πάνω στο στίχο του Μίλτου Σαχτούρη: «Εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά να πετάω».

Leave A Reply