Κωστής Παλαμάς – ένας παρεξηγημένος Τιτάνας

Κωστής Παλαμάς - ένας παρεξηγημένος Τιτάνας

Κυρίως επειδή το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι κατεξοχήν δασκαλοκεντρικό και ιδεοληπτικό – αυτό το θλιβερό γεγονός έχει ως συνέπεια να αγνοούμε, να διαστρεβλώνουμε ή και να προσπερνάμε τα σοβαρά μεγέθη. Αυτά δηλαδή που μπορούν ν’ αγγίξουν και να ευαισθητοποιήσουν, πρωτίστως τους μαθητές. Κωστής Παλαμάς – ένας παρεξηγημένος Τιτάνας.

Επειδή, λοιπόν, λίγο πολύ, οι μαθητικές κυρίως εμπειρίες μας είναι εν πολλοίς προβληματικές, φτάνουμε στο σημείο ν’ αποστρεφόμαστε τους ποιητές και τα ίδια τα έργα τους. Ιδίως μάλιστα σε ό, τι αφορά μεγέθη σαν και τον ποιητή Κ.Παλαμά. Και αυτό επειδή η γνώμη μας περίπου πρεσβεύει πως ο συγκεκριμένος ποιητής είναι ένας ακόμη συντηρητικός. Ή χονδροειδώς, ένας αφυδατωμένος γραφιάς…

Αλλά, ας γίνουμε συγκεκριμένοι καλύτερα.

* Αρχικά, φοβάμαι, ελάχιστοι δάσκαλοι γνωρίζουν και ακόμη λιγότεροι έχουν κατορθώσει να μεταφέρουν πειστικά στους μαθητές, το κολοσσιαίο όγκο αυτού του ακούραστου τεχνίτη. Ενός ποιητή που μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτο της ζωής του, σκεφτόταν και έγραφε.
Περιοριζόμαστε αποκλειστικά στο μέγεθος. Τα δεκαεξάτομα Άπαντα του ποιητή περιέχουν 8.657 “καθαρές” σελίδες γραπτού λόγου. Συνολικά όμως, αν συγκεντρώσουμε όλο το έργο του, τότε αγγίζουμε το ιλιγγιώδες νούμερο των 22.500 σελίδων. Οπότε το ερώτημα προβάλλει εύλογο…
Φαντάζεται μήπως κάποιος, πόσες λέξεις – και πίσω βέβαια από τις λέξεις – πόσα νοήματα και ψυχικοί ηλεκτρισμοί μετουσιώνονται σε ετούτο το σύμπαν;

* Εν έτει 1880, και με δεδομένη την απόλυτη κυριαρχία και επιβολή της καθαρεύουσας, ο Παλαμάς υπήρξε ο πρώτος ένθερμος απόστολος της δημοτικής. Ο Παλαμάς θεώρησε εξ αρχής τη δημοτική σαν το μοναδικό και αναντικατάστατο γλωσσικό όργανο. Γι’ αυτό και υπήρξε ο πρώτος ένθερμος υποστηρικτής του Ψυχάρη, αναγνωρίζοντας το «Ταξίδι» (βλ. μανιφέστο του δημοτικισμού).

* Υπήρξε παράλληλα ο πρώτος και μακράν εκείνος ο Έλληνας στοχαστής/ ποιητής, που κατάφερε να  συνθέσει και μάλιστα κατά απόλυτα συγκροτημένο τρόπο, όλες τις τάσεις και φάσεις στη ιστορική διαδρομή της Ελληνικής γλώσσας. Κατάφερε έτσι να προβάλλει τα ιδιαίτερα στοιχεία αυτού του εκπληκτικού γλωσσικού ψηφιδωτού.

* Στο εργαστήρι ετούτο της γλωσσικής πολυμορφίας που έστησε μεθοδικά, πίστευε ακλόνητα πως η μίμηση είναι ο δημιουργικός καταλύτης. Συμπερασματικά, η μίμηση δεν τον απέτρεπε, αλλά αντιθέτως τον προκαλούσε είτε ακόμη και τον ερέθιζε. Μέχρι ποιητικού, τολμώ να πω, παροξυσμού.

Κωστής Παλαμάς - ένας παρεξηγημένος Τιτάνας

Μοντερνιστής και παραδοσιακός

* Το θέμα βέβαια δεν ήταν για τον Παλαμά απλά να αναμείξει στο ποιητικό του εργαστήριο ένα τσούρμο πνευματικά υλικά, ώστε κοινώς να “πουλήσει μούρη”, σε σχετικούς και άσχετους. Και τούτο, διότι κατόρθωσε να μετουσιώσει όλες εκείνες τις συναρπαστικές ιδέες, αλλά σ’ έναν σπάνια μουσικό και λυρικό λόγο. Ένα δυναμικό συνονθύλευμα που απλά “συνθέτει παπάδες” – κατά την εφηβική αργκό. Εξάλλου, στα ποιήματά του θα δεις απόλυτα αφομοιωμένες, επιρροές από τα πλέον κλασσικά, παραδοσιακά, προφορικά, έως και τα μοντερνιστικά στοιχεία της σύγχρονης προς αυτόν ποίησης.

* Και για να τελειώσω. Όλα τα προηγούμενα θαυμαστά και περιζήτητα σκιρτήματα του πνεύματος και της ψυχής δε λειτούργησαν στο ποιητικό σύμπαν του Κ. Παλαμά σαν αυτάρεσκα και άσχετα με την πραγματική ζωή στοιχεία. Υπηρετώντας αποκλειστικά την αυταρέσκεια, και εν τέλει, τη ναρκισσιστική ματαιοπονία ενός ποιητικού ψώνιου, που ζει και δημιουργεί εγκλωβισμένος στην κοσμάρα του.
Και τούτο, διότι, όλο το προηγούμενο κολοσσιαίο οικοδόμημα χτίστηκε από τον εθνικό μας ποιητή, μ’ έναν και αποκλειστικό σκοπό. Να τεθεί η τέχνη της ποίησης στην υπηρεσία του Ανθρώπου και των αναγκών του, και μόνο.

Share.

About Author

Γεννημένος εν έτει 1969, στην Κέρκυρα, νησί ενός ανεκπλήρωτου νόστου. Επτάχρονος μετανάστης, εγκαταστάθηκε ακουσίως στην Πάτρα, διέπρεψε ως μαθητής Κλασσικού Λυκείου, και αποφοιτήσας, σπούδασε νεοελληνική Λογοτεχνία στα Ιωάννινα. Αγάπησε τα παιδιά των άλλων, μοιράστηκε μαζί τους την αγάπη της γλώσσας, και δεν έπαψε ν’ αναζητά όσους παρέμειναν παιδιά. Η ζωή του σχοινοβατεί ακατάπαυστα πάνω στο στίχο του Μίλτου Σαχτούρη: «Εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά να πετάω».

Leave A Reply