Ντεκάρτ – όταν η γνώση γεννά αμφιβολία

Ντεκάρτ - όταν η γνώση γεννά αμφιβολία

Πεθαίνοντας στις 11 Φλεβάρη του 1650, ο Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός, Ρενέ Ντεκάρτ έφερε τις θεωρίες του στον κόσμο, αλλάζοντας την πορεία της φιλοσοφίας και των επιστημών. Από τον ίδιο, έχουμε να θυμόμαστε το περίφημο “σκέφτομαι άρα υπάρχω”. Από την ύπαρξη και άλλων φιλοσόφων της εποχής, αρχίσαμε να σκεφτόμαστε διαφορετικά τη σύντομη “επίσκεψή” μας σε αυτόν τον κόσμο. Ντεκάρτ – όταν η γνώση γεννά αμφιβολία.

Χαρακτηρισμένος ως ο “φιλόσοφος της αμφιβολίας”, ο Ρενέ Ντεκάρτ, γνωστός και ως Καρτέσιος, έζησε στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα, διατυπώνοντας διάφορες ενδιαφέρουσες θεωρίες. Μία από τις πιο περίφημες φράσεις που φιλοξενούνται στο έργο του, “Λόγος περί Μεθόδου”, είναι το γνωστό “cogito ergo sum”, (σκέφτομαι άρα υπάρχω). Στηριζόμενος στην αμφιβολία και τον λογικό συλλογισμό, ο φιλόσοφος προσπαθεί να βρει μια εντελώς καινούρια στερεή βάση για ένα φιλοσοφικό σύστημα. Δεν θέλει να παραδεχτεί χωρίς κριτική ό,τι αντιλαμβάνεται με τις αισθήσεις του. Έτσι οδηγείται στη μέθοδο της αμφιβολίας που δεν αναγνωρίζει τίποτε άλλο πέρα από το “σκέφτομαι άρα υπάρχω”.

“σκέφτομαι άρα υπάρχω”… και μόνο

Ο Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός, Ρενέ Ντεκάρτ καταλήγει σε αυτό το απόφθεγμα. Άρα, αναγνωρίζει ότι η αμφιβολία είναι σημαντική εάν θέλουμε να φτάσουμε στην αλήθεια. Οι θέσεις του Ντεκάρτ θεωρείται ότι έρχονται ως απελευθέρωση του ανθρώπου της εποχής από την καταπίεση των δεδομένων που όριζε το παρελθόν. Όπως είχε σημειώσει χαρακτηριστικά, “μπορώ να αμφιβάλλω για όλα τα πράγματα που με περιβάλλουν και για όλα όσα σκέφτομαι. Οι άνθρωποι συχνά σφάλλουν στους συλλογισμούς τους ακόμα και σε απλά θέματα. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει λόγος να πιστεύω ότι οι αισθήσεις μου δεν με ξεγελούν. Ή ακόμη ότι οι σκέψεις μου δεν είναι παρά σαν τα όνειρά μου όταν κοιμάμαι.

Ντεκάρτ - όταν η γνώση γεννά αμφιβολία

Μπορώ να αμφιβάλλω λοιπόν για όλα όσα σκέπτομαι και πιστεύω. Αλλά για ένα πράγμα σε καμία περίπτωση δεν μπορώ να αμφιβάλλω, δηλαδή για το ότι αμφιβάλλω. Κατόπιν πρόσεξα πως, ενώ εγώ ήθελα να σκεφτώ έτσι, ότι όλα ήταν ψεύτικα, θα έπρεπε αναγκαστικά να είμαι κάτι. Και παρατηρώντας πως τούτη η αλήθεια: σκέπτομαι, άρα υπάρχω ήταν τόσο γερή και τόσο σίγουρη – ώστε όλες μαζί οι εξωφρενικές υποθέσεις των σκεπτικών φιλοσόφων – δεν ήταν ικανές να την κλονίσουν, έκρινα πως μπορούσα δίχως ενδοιασμούς να την παραδεχθώ σαν την πρώτη αρχή της φιλοσοφίας που αναζητούσα”. Ντεκάρτ – όταν η γνώση γεννά αμφιβολία.

Αντίδοτο στις προκαταλήψεις, έρευνα, βιβλία

Μπορεί οι θεωρίες του γνωστού φιλοσόφου να επικρίθηκαν σε έναν βαθμό. Εντούτοις, αναγνωρίζεται επισήμως πως βοήθησαν την φιλοσοφία να αποχαιρετήσει τις μεσαιωνικές προκαταλήψεις. Στην ουσία, ανοίγοντας τον δρόμο για την εποχή του Διαφωτισμού. Ο Ρενέ Ντεκάρτ μάς αποχαιρέτησε τον Φεβρουάριο του 1650. Άφησε ωστόσο στο πέρασμά του μερικά αποφθέγματα, μαζί με το “σκέφτομαι άρα υπάρχω”, που έχουν τη δύναμη να αλλάξουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε και οριοθετούμε την ύπαρξή μας:

“Στην προσπάθεια της έρευνας για την αλήθεια είναι ανάγκη ν’ αμφιβάλουμε για το καθετί, όσο μπορούμε περισσότερο”.  Ντεκάρτ – όταν η γνώση γεννά αμφιβολία.

“Η ανάγνωση των καλών βιβλίων είναι σαν τη συνομιλία με τους τελειότερους ανθρώπους του παρελθόντος”.

Ντεκάρτ - όταν η γνώση γεννά αμφιβολία

“Εκείνοι που περπατούν πάρα πολύ σιγά μπορούν εάν ακολουθούν πάντα τον ίδιο δρόμο να προχωρήσουν πολύ περισσότερο από εκείνους που τρέχουν μα που απομακρύνονται από αυτόν”.

“Σαν ένας άνθρωπος που περπατεί μόνος και μέσα στο τρισκόταδο, αποφάσισα να πηγαίνω τόσο αργά και να χρησιμοποιώ σε όλα τόση περίσκεψη ώστε κι αν ακόμα προχωρούσα πολύ λίγο, τουλάχιστον θα φυλαγόμουν καλά από τα πεσίματα”.

Η παρακαταθήκη των σοφών ρήσεων

Σπουδαία αποφθέγματα άφησαν, φεύγοντας και άλλοι φιλόσοφοι της εποχής. Ο Φρανσουά Μαρί Αρουέ, ο γνωστός με το φιλολογικό ψευδώνυμο, Βολταίρος, έλεγε πως: “Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τη σκέψη μόνο για να δικαιολογήσουν τα λάθη τους και τα λόγια για να κρύψουν τις σκέψεις τους”. Ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές του Διαφωτισμού και γνωστός ως ο πατέρας του κλασικού φιλελευθερισμού, ο Τζων Λοκ πέρα από το γνωστό “tabula rasa”, (άσπρο χαρτί) που ορίζει ότι η ψυχή είναι άγραφος πίνακας και δέχεται γνώσεις και ιδέες από την εμπειρία, έχει διατυπώσει μεταξύ άλλων:

“Γεννιόμαστε ελεύθεροι και έλλογοι, όχι όμως με την έννοια ότι εξαρχής ασκούμε αυτές τις δύο ιδιότητες: η ηλικία που φέρνει τη μία, φέρνει και την άλλη”. Με άλλα λόγια, “ο άνθρωπος γεννιέται, όπως αποδείχθηκε με το δικαίωμα της τέλειας ελευθερίας”.

Ο Γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος του Διαφωτισμού, Μοντεσκιέ θέτει την εξής σκέψη στο μυαλό μας: “Θα θεωρούσα τον εαυτό μου ως ευτυχέστερο των θνητών αν μπορούσα να συμβάλω στο να θεραπευτούν οι άνθρωποι από τις προλήψεις τους. Ονομάζω εδώ προλήψεις, όχι αυτό που προκαλεί την άγνοια ορισμένων πραγμάτων αλλά αυτό που προκαλεί την άγνοια του ίδιου του εαυτού μας”. Προλήψεις, σκέψεις που δεν έγιναν ποτέ εξαιτίας αβάσιμων επιχειρημάτων. Επόμενος σταθμός η αμφιβολία.

πηγή, φωτογραφίες: http://www.pathfinder.gr
το άρθρο αλιεύτηκε από εδώ:
http://www.pathfinder.gr/stories/4271159/ntekart-o-filosofos-poy-gennhse-thn-amfibolia/

Share.

About Author

Γεννημένος εν έτει 1969, στην Κέρκυρα, νησί ενός ανεκπλήρωτου νόστου. Επτάχρονος μετανάστης, εγκαταστάθηκε ακουσίως στην Πάτρα, διέπρεψε ως μαθητής Κλασσικού Λυκείου, και αποφοιτήσας, σπούδασε νεοελληνική Λογοτεχνία στα Ιωάννινα. Αγάπησε τα παιδιά των άλλων, μοιράστηκε μαζί τους την αγάπη της γλώσσας, και δεν έπαψε ν’ αναζητά όσους παρέμειναν παιδιά. Η ζωή του σχοινοβατεί ακατάπαυστα πάνω στο στίχο του Μίλτου Σαχτούρη: «Εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά να πετάω».

Leave A Reply