Ο νόθος Διονύσιος ΣολωμόςΟ νόθος Διονύσιος Σολωμός

Το στίγμα του νόθου και η δίκη μεταξύ αδελφών

του Γιάννη Δημογιάννη

Η Ζάκυνθος, γύρω στα 1800, δεν έπαυε να ήταν μία κλειστή κοινωνία. Αναπόφευκτα, αν κάποιο τέκνο γεννιόταν εκτός της νομιμοποιητικής σχέσης του γάμου – τότε,  θεωρούνταν αυτόματα καταδικασμένο να ζει ισόβια, σαν νόθο. Με τη ρετσινιά, ειδάλλως, του νοθογέννητου – ή πιο απλά, του «μπάσταρδου» ή ακόμη σκληρότερα ενός μούλικου… Ο νόθος Διονύσιος Σολωμός.

Μολονότι δεν είναι ευρέως γνωστό, ο Διονύσιος Σολωμός, όπως και ο ομογάλακτος αδελφός του Δημήτριος, υπήρξαν νόθοι γιοί, γιατί προέκυψαν από την παράνομη σχέση του πατέρα τους, κόντε Νικολάου Σολωμού, με τη Μανιάτισσα, Αγγελική Νίκλη. Αξίζει, δε, να επισημανθεί πως ο πατέρας των δύο παιδιών ήταν εξηντάχρονος, όταν συνήψε παράνομο ερωτικό δεσμό, με την δωδεκάχρονη, τότε, Αγγελική. Κατά συνέπεια, εύλογα κανείς υποθέτει το μέγεθος του στίγματος, ιδίως για ένα ευαίσθητο παιδί…

Ο κόντες, λοιπόν, Νικόλαος – κατά το κοινώς λεγόμενο, και «ταμπακέρης», αφού πλούτισε εισπράττοντας καπνικούς φόρους – αρχικά αθέτησε τους γαμήλιους όρκους, με τη νόμιμη γυναίκα του, Μαρνέττα Κάκνη. Επωφελούμενος, μάλιστα, το Βυζαντινό θεσμό της παλλακείας, συντηρούσε παράνομο ερωτικό δεσμό, με μία γυναίκα που, κατά το Ζακυνθινό παρατσούκλι, αποκαλούνταν Μαντενούτα. Ειδάλλως, μία πόρνη. Ο νόθος Διονύσιος Σολωμός.

Σύμφωνα, βέβαια, με τον Ενετικό κώδικα της Ζακύνθου, ο Διονύσιος και ο Δημήτριος δεν είχαν ως μοιχογενείς, το παραμικρό προνόμιο επί της αμύθητης πατρικής περιουσίας, ούτε καν επωφελούνταν από τα προνομία, που απέρρεαν από το Libro d’ oro (τίτλοι ευγενείας). Και ετούτη η ιδιότυπη και απαξιωτική ομηρία κράτησε μέχρι λίγο πριν το θάνατο του κόντε Νικολάου, οπόταν αυτός παντρεύτηκε επισήμως την Αγγελική, κυριολεκτικά στο νεκροκρέββατο!

Η περιπέτεια, όμως, εκτροχιάστηκε για το νόθο απόγονο, Διονύσιο, ακριβώς όταν αποδείχθηκε, μετά το θάνατο του Νικολάου, πως η μητέρα τους ήταν ήδη έγκυος, για να γεννήσει αργότερα τον ετεροθαλή αδελφό, Ιωάννη. Επομένως, βάσει, του ισχύοντος δικαίου, ο Ιωάννης θεωρούνταν κι ο αποκλειστικός κληρονόμος του κόντε. Αρκεί να μπορούσε να αποδείξει πως ήταν όντως γιός του κόντε Σολωμού, και όχι του μετέπειτα προστάτη της Αγγελικής, Εμμανουήλ Λεονταράκη.

το στίγμα του νόθου στιγμάτισε ανεξίτηλα τον ψυχισμό του Σολωμού, καθορίζοντας την προσωπικότητα και την καλλιτεχνική του φύση

Ο νόθος Διονύσιος ΣολωμόςΑυτή ήταν η πέτρα του σκανδάλου, που κατέληξε να ξεσπάσει μεταξύ των τριών διεκδικητών της περιουσίας – Διονυσίου, Δημητρίου και Ιωάννη – μία λυσσαλέα πενταετής δικαστική διαμάχη (1833 – 1838), εφόσον ο Ιωάννης υποστήριξε πως ήταν ο αποκλειστικός κληρονόμος του κόντε Νικολάου. Κέρδισε μάλιστα – παρά τη δικαστική του ήττα – μέχρι και τη συμπαράσταση της κοινής μητέρας των τριών αδελφών ∙ της Αγγελικής. Εξαναγκάζοντας δυστυχώς τον Διονύσιο να υποστεί μία ακατάσχετη οικονομική, αλλά πρωτίστως ψυχική αιμορραγία. Γεγονός που φανερώνει πως η νοθογέννηση υπήρξε το τραυματικό βίωμα, που καθόρισε την καλλιτεχνική υπόσταση, και διευρυμένα, την προσωπικότητα του Σολωμού. Ο νόθος Διονύσιος Σολωμός.

Το καταφύγιο της σάτιρας

Αυτό, εξάλλου, αποκαλύπτουν ποικίλες αναφορές σε διάφορους σατιριζόμενους νόθους, στα εκάστοτε σατιρικά γραπτά που συνέθεσε ο ποιητής. Είναι προφανώς η ώρα, που η φωνή του Σολωμού κατηγορεί σαν νόθους, τους δικούς του πρώην κατήγορους. Η σάτιρά του γίνεται κραυγή, ενάντια στην κάστα των αρχόντων, οι οποίοι αυτό-ηδονίζονταν, δημιουργώντας ψυχικά ράκη. Ενάντια, δηλαδή, σε όλους εκείνους, που, όπως ο ίδιος μαρτυρεί, «είχαν τη μπομπή σαν το δεμάτι».

Και τότε, ο Σολωμικός λόγος αποκτά ένα ισχυρό πρόσημο: ηχεί αδρά την κοινωνική διάσταση και δυναμική του.

Share.

About Author

Γεννημένος εν έτει 1969, στην Κέρκυρα, νησί ενός ανεκπλήρωτου νόστου. Επτάχρονος μετανάστης, εγκαταστάθηκε ακουσίως στην Πάτρα, διέπρεψε ως μαθητής Κλασσικού Λυκείου, και αποφοιτήσας, σπούδασε νεοελληνική Λογοτεχνία στα Ιωάννινα. Αγάπησε τα παιδιά των άλλων, μοιράστηκε μαζί τους την αγάπη της γλώσσας, και δεν έπαψε ν’ αναζητά όσους παρέμειναν παιδιά. Η ζωή του σχοινοβατεί ακατάπαυστα πάνω στο στίχο του Μίλτου Σαχτούρη: «Εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά να πετάω».

Leave A Reply