Ο Σολωμός απέναντι στον εθνικό διχασμό

Ο Σολωμός απέναντι στον εθνικό διχασμό

Δημογιάννης Γ. Ιωάννης – φιλόλογος, μεταπτυχιακός στη Δημιουργική γραφή στο Ε.Α.Π

 Αν όντως ενδιαφερόμασταν, επ’ αφορμή των 200 χρόνων από την Ελληνική επανάσταση, να αναστοχαστούμε τίμια, πάνω σ’ εκείνο το πρωταρχικό μήνυμα, που μας κληροδότησε ο εθνικός μας ποιητής, Διονύσιος Σολωμός, αυτό δε θα μπορούσε παρά να ήταν αποκλειστικά και μόνον ένα: ο διχασμός, η διάσπαση, καθώς και όλα τα συμπαρομαρτούντα των εθνικών μας αντιφάσεων.  Ο Σολωμός απέναντι στον εθνικό διχασμό.

Για όσους, εξάλλου, έχουν εντρυφήσει στον εθνολογικό πυρήνα της ποιητικής του, ο Σολωμός, ήταν πρώτος και κύριος, αυτός που, είτε ως εθνεγέρτης στοχαστής, είτε ως εμψυχωτής των λαϊκών ονείρων μετείχε ολόψυχα. Με άλλα λόγια, οραματίστηκε αυτούσια την ιδρυτική διαδικασία του νεοελληνικού έθνους – κράτους. Και μία τέτοια διαδικασία, τόσο κρίσιμη και νευραλγική για την εθνική ιδιοσυστασία, προϋποθέτει αναντίρρητα την κραταίωση της ενότητας, σε αντιδιαστολή με την υπέρβαση κάθε διασπαστικού διχασμού. Γιατί η πολυπόθητη επανεκκίνηση της χώρας δε θα γινόταν εφικτή, παρά μονάχα μέσα από την ανασύσταση και επανεδραίωση του χαμένου συνεκτικού μας, εθνικού πυρήνα. Γεγονός που νομοτελειακά προϋποθέτει την αποκατάσταση της απολεσθείσας είτε και διαταραχθείσας, πολυπόθητης ενότητας, τόσο στη θεσμική μορφοποίηση, όσο στη μορφική αποτύπωση της πολιτισμικής ταυτότητας. Ο Σολωμός απέναντι στον εθνικό διχασμό.

Από την άλλη, ο ποιητής Σολωμός – παραμένοντας αταλάντευτα προσηλωμένος στην παρακαταθήκη του ρομαντικού κινήματος – δεν θα μπορούσε να μη διακρίνει είτε και να παραβλέψει τη διττή, αμφίσημη και συνάμα αντιφατική ανθρώπινη φύση. Αντιφατικότητα που διευρύνεται και ταυτόχρονα διογκώνεται εκρηκτικά, ιδίως όταν πολλαπλασιάζεται μέσα στη διχαστική δεξαμενή ενός έθνους, ανεξήγητα αυτοκαταστροφικού, σαν και το Ρωμαίικο. Γι’ αυτό και ο Σολωμός αγωνιά για την ανασύνθεση του Εθνικού Ιδεώδους, ιδίως όταν η ανασύσταση αυτή καταλήγει σε μια ανερμάτιστη και ατελέσφορη διαδικασία συναρμολόγησης εθνικών σπαραγμάτων. Συναρμολόγηση που παραπέμπει, θαρρείς ευθέως, ακόμη και στα αποσπασματικά ποιήματά του Σολωμού, τα οποία εντέλει παρέμειναν μετέωρα, ημιτελή, ίσως και ατελή. Ο Σολωμός απέναντι στον εθνικό διχασμό.

Διατρέχοντας, λοιπόν, τον παραδειγματικό και συνταγματικό άξονα του Σολωμικού έργου, ο Εθνικός διχασμός παρουσιάζεται άρρηκτα συνυφασμένος με τον ανθρώπινο εσωτερικό διχασμό. Ειδάλλως, διαφαίνεται ο μικρός και ο μεγάλος κύκλος των ιδεών και των ανθρώπινων έργων, όπως μαρτυρεί και ο ίδιος στους στοχασμούς του. Τα προαιώνια δίπολα του καλού και του κακού. Η αδούλωτη ψυχή των ελεύθερων πολιορκημένων, που αντιμάχεται με τη διχόνοια τη δολερή. Η γυναίκα της Ζάκυθος που μαραζώνει παραδομένη στα πάθη της, δίπλα στις εκπατρισμένες Μεσολογγίτισσες, που διακονεύουν λίγο ψωμί. Εν ολίγοις, η αντιφατικότητα ενός ελληνικού έθνους που καρκινοβατεί, αδύναμο είτε και αδιάφορο να περιθάλψει την ανασύνθεση κάθε απολεσθέντος Ιδεώδους, το οποίο εν-περιέχει την απόλυτη Αλήθεια (εθνικό, το αληθές).

Αυτό πάντως που φαντάζει σχεδόν κωμικοτραγικό είναι να αναλογιστούμε το προφανές. Πώς, άραγε, τολμούμε και αναγνωρίζουμε σαν εθνικό ποιητή, κάποιον που αποκάλυψε σε κάθε του ποιητική εκπνοή, τη διάσπαση και το διχασμό, που όλοι εμείς, οι επίγονοι του, υπηρετούμε ποικιλοτρόπως.

Η αλήθεια προβάλλει αδήριτη. 200 χρόνια μετά, και τα ποιήματα του φαντάζουν περισσότερο νόθα ή ορφανά, όσο ποτέ.   Ο Σολωμός απέναντι στον εθνικό διχασμό.

  Ο Σολωμός απέναντι στον εθνικό διχασμό.

Σημείωμα ενθέτου στην εφημερίδα Πελοπόννησος (22 Μαρτίου 2020)

Με αφορμή την επέτειο για τα 200 χρόνια από την Ελληνική επανάσταση, η επιλογή του Διονυσίου Σολωμού στο ένθετο της εφημερίδας Πελοπόννησος δεν ήταν καθόλου τυχαία.

Σε μία εμβληματική του αποστροφή, ο Οδυσσέας Ελύτης έλεγε διόλου τυχαία: “Όπου σας εύρει το κακό, όπου θολώνει ο νους σας μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη”. Ο Σολωμός απέναντι στον εθνικό διχασμό.

Η επιλογή του Διονυσίου Σολωμού στο επετειακό ένθετο της Πελοποννήσου είναι αυτονόητη, αλλά όχι δεδομένη. Και τούτο, γιατί  είναι αμφίβολο αν και κατά πόσο χωρέσαμε τελικά το λόγο αυτού του ποιητή. Την αγωνία του για τον εθνικό διχασμό. Τα οράματά του για την εξαίσια δημοκρατία των ιδεών. Την αγάπη του για τη γλώσσα.

Τα κείμενα αυτού του ενθέτου επιχειρούν να αναστοχαστούν απλά και μόνο, πάνω στη Σολωμική παρακαταθήκη. Ώστε ο λόγος του εθνικού ποιητή να ηχήσει και πάλι, «με λογισμό και μ’ όνειρο».

Οι συντάκτες
Δημογιάννης Γ. Ιωάννης
Τρινταφύλλου Ν. Αλίνα

 

Share.

About Author

Γεννημένος εν έτει 1969, στην Κέρκυρα, νησί ενός ανεκπλήρωτου νόστου. Επτάχρονος μετανάστης, εγκαταστάθηκε ακουσίως στην Πάτρα, διέπρεψε ως μαθητής Κλασσικού Λυκείου, και αποφοιτήσας, σπούδασε νεοελληνική Λογοτεχνία στα Ιωάννινα. Αγάπησε τα παιδιά των άλλων, μοιράστηκε μαζί τους την αγάπη της γλώσσας, και δεν έπαψε ν’ αναζητά όσους παρέμειναν παιδιά. Η ζωή του σχοινοβατεί ακατάπαυστα πάνω στο στίχο του Μίλτου Σαχτούρη: «Εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά να πετάω».

Leave A Reply