Σε γνωρίζω από τη όψη

Η σφαγή της Χίου – Ντελακρουά

 Σε γνωρίζω από τη όψη

Σημείωμα ενθέτου στην εφημερίδα Πελοπόννησος (22 Μαρτίου 2020)

Σε μία εμβληματική του αποστροφή, ο Οδυσσέας Ελύτης έλεγε διόλου τυχαία: “Όπου σας εύρει το κακό, όπου θολώνει ο νους σας μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη”. Σε γνωρίζω από τη όψη.

Η επιλογή του Διονυσίου Σολωμού στο επετειακό ένθετο της Πελοποννήσου είναι αυτονόητη, αλλά όχι δεδομένη. Και τούτο, γιατί  είναι αμφίβολο αν και κατά πόσο χωρέσαμε τελικά το λόγο αυτού του ποιητή. Την αγωνία του για τον εθνικό διχασμό. Τα οράματά του για την εξαίσια δημοκρατία των ιδεών. Την αγάπη του για τη γλώσσα. Σε γνωρίζω από τη όψη.

Τα κείμενα αυτού του ενθέτου επιχειρούν να αναστοχαστούν απλά και μόνο, πάνω στη Σολωμική παρακαταθήκη. Ώστε ο λόγος του εθνικού ποιητή να ηχήσει και πάλι, «με λογισμό και μ’ όνειρο».

Οι συντάκτες
Δημογιάννης Γ. Ιωάννης
Τρινταφύλλου Ν. Αλίνα

Σε γνωρίζω από τη όψη

Σε γνωρίζω από τη κόψη /όψη: υμνώντας τον αγώνα

«Με λογισμό και μ’ όνειρο»

ΤΗΣ ΑΛΙΝΑΣ Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ *
Η δημιουργική περίοδος της Σολωμική Μούσας, που διανύει την περίοδο της ωριμότητας της, αρχίζει με τον “Ύμνο εις την Ελευθερίαν”. Πρόκειται για ένα ποίημα 158 τετράστιχων στροφών, που καθιέρωσε τη φήμη του Σολωμού ως μεγάλου ποιητή. Στα ποιήματα εθνικού χαρακτήρα αυτής της περιόδου, που έχουν καταγραφεί στην εθνική συνείδηση, ανήκουν επίσης “Η καταστροφή των Ψαρών” και οι “Ελεύθεροι Πολιορκημένοι”.
Ο Ύμνος είναι ποίηση συνειδητά εθνικοπολιτική με στόχο να δημιουργηθεί η βάση της ιδεολογίας του νεοσύστατου ελληνικού έθνους. Στην όλη σύνθεση δεσπόζει η Ελευθερία, ως κυρίαρχη μορφή, που “βγαλμένη από τα ιερά κόκκαλα των προγόνων” ταυτίζεται με την πατρίδα Ελλάδα, (“Και εις το ρούχο σου έσταζ’ αίμα / Πλήθος αίμα ελληνικό”). Παράλληλα με την επιρροή του ιταλικού ρομαντισμού, αναπτύσσεται ως αίσθηση και έννοια της φυσικής ζωής μέσω της περιγραφής τοπίων φυσικής ομορφιάς, (“Εις την γη την μητρική σου / Έτρεφ’ άνθια και καρπούς”).
Σε μια ταυτόχρονη προσέγγιση, περιγράφονται σημαντικά γεγονότα του μεγάλου Αγώνα, όπως: η Πολιορκία και άλωση της Τριπολιτσάς, η Καταστροφή του Δράμαλη στα Δερβενάκια, η πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου, η πανωλεθρία των Τούρκων στον Αχελώο ποταμό, η θανάτωση του Πατριάρχη. Στην καταληκτική κορύφωση παρέχονται συμβουλές προς τους Έλληνες για ομόνοια, ενώ καλούνται οι ισχυροί της Δύσης να ενισχύσουν την Επανάσταση. Και όντως, μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε στη δυτική Ευρώπη, ενισχύοντας το φιλελληνικό ρεύμα.
Κάτω από την επίδραση της θρησκευτικής πίστης, του αρχαίου λόγου και του ευρωπαϊκού πνεύματος, ο Σολωμός διακηρύσσει στον Ύμνο, τη συνέχεια του Ελληνισμού από τους αρχαίους Έλληνες έως το 1821. Πεποίθηση του αποτελεί η ενότητα του ποιητικού και ιστορικού χρόνου, αφού τα γεγονότα της Επανάστασης παρατίθενται σε συνάρτηση της ελληνικής συνέχειας. Με αφετηριακό σημείο την αρχαιότητα, η έννοια της Ελευθερίας εκλαμβάνεται απαρέγκλιτα ως σύμβολο συνοχής.
Σε γνωρίζω από τη όψη
Η διαδοχή αυτή αποδεικνύει ότι ο εθνικός μας ύμνος βασίζεται στη συγκρουσιακή κίνηση των αντίθετων εννοιών. Πρόκειται για ένα μοτίβο που προέρχεται από τη σπουδή του Σολωμού στη δεξαμενή του ιταλικού ρομαντισμού, καθώς και από την επιθυμία του να υπάρχει ένα ηθικό διακύβευμα. Στον Ύμνο, αυτή η πρόκληση εκφράζεται ως ενθουσιασμός προς την ελευθερία αλλά και αντίθεση προς τις σκοτεινές δυνάμεις της ανελευθερίας.Η έντονα ρυθμική γλώσσα συμβάλλει στη γρήγορη εναλλαγή των εικόνων και στη ζωντανή αναπαράσταση των ιστορικών γεγονότων. Επιπλέον, η λυρική φαντασία εκφράζεται με ειδυλλιακές περιγραφές που παρεμβάλλονται, διόλου τυχαία, σε αντιστοιχία με τη φρίκη των αιματηρών περιστατικών. Με κυκλική φορά, επίσης, εναλλάσσονται γεγονότα δόξας με τραγικά γεγονότα. Σε γνωρίζω από τη όψη.
Ποια είναι όμως, τελικά, η σολωμική σφραγίδα; Το ποίημα ξεκινά με την πολύ ιδιαίτερη ομοιοκαταληξία των λέξεων κόψη/όψη. Δεν είναι, πάντως, μόνο οι λέξεις  που ομοιοκαταληκτούν. Έχουν και παρόμοιο ήχο. Ποια, επομένως, είναι η όψη; Ως όρος της αριστοτελικής Ποιητικής, η όψη παραπέμπει στη σκηνή. Στη σολωμική, άρα, σκηνή διαδραματίζεται νομοτελειακά η τραγική πλοκή του αγώνα του ελληνικού έθνους. Το ειδικό βάρος της λέξης “κόψη” έχει προηγηθεί, για να δώσει με τον αιχμηρό της ήχο, το στίγμα της μάχης. Ως επακόλουθο, μέσω της ηχητικής ομοιότητας των δυο λέξεων, ο αναγνώστης “ακούει” τα σπαθιά να σκίζουν τα πεδία των μαχών στον αγώνα των Ελλήνων για την Ελευθερία. Σε γνωρίζω από τη όψη.
* Η Αλίνα Ν. Τριανταφύλλου είναι Νομικός – μεταπτυχιακός στη Δημιουργική γραφή στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.

 

Share.

About Author

Γεννημένος εν έτει 1969, στην Κέρκυρα, νησί ενός ανεκπλήρωτου νόστου. Επτάχρονος μετανάστης, εγκαταστάθηκε ακουσίως στην Πάτρα, διέπρεψε ως μαθητής Κλασσικού Λυκείου, και αποφοιτήσας, σπούδασε νεοελληνική Λογοτεχνία στα Ιωάννινα. Αγάπησε τα παιδιά των άλλων, μοιράστηκε μαζί τους την αγάπη της γλώσσας, και δεν έπαψε ν’ αναζητά όσους παρέμειναν παιδιά. Η ζωή του σχοινοβατεί ακατάπαυστα πάνω στο στίχο του Μίλτου Σαχτούρη: «Εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά να πετάω».

Leave A Reply