Σολωμός - τα πολλαπλά πρόσωπα της ελευθερίαςΣολωμός: Τα πολλαπλά πρόσωπα της ελευθερίας

Της Αλίνας Τριανταφύλλου

Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 8 Απριλίου 1798 και πέθανε στην Κέρκυρα το 1857. Θεωρήθηκε εθνικός ποιητής, αφενός γιατί οι δυο πρώτες στροφές του “Ύμνου είς την Ελευθερίαν” ορίστηκαν το 1865 με βασιλικό διάταγμα του Όθωνος ως “Ύμνος του Έθνους και του Βασιλέως”. Αφετέρου όμως, γιατί σημαντικό μέρος του έργου του το εμπνεύστηκε από τους συμβολισμούς της Επανάστασης του 1821. Σολωμός: Τα πολλαπλά πρόσωπα της ελευθερίας.

Η ζωή του έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί συμπλέκεται με το έργο του. Πρόσωπα και γεγονότα του βίου του περνούν με συμβολικό τρόπο ακόμα και σε σπουδαία κείμενα του, όπως “Η Γυναίκα της Ζάκυθος” ή “Η Φανερωμένη”. Καθοριστική σημασία για την προσωπικότητα του διαδραμάτισε το γεγονός ότι μαζί με τον αδελφό του Δημήτριο υπήρξαν νόθα παιδιά του κόντε Νικόλαου Σολωμού και της υπηρέτριας του, Αγγελικής Νίκλη. Το στίγμα του νόθου προσέδωσε κοινωνική διάσταση και δυναμική στο έργο του, καθώς ιδίως στα σατιρικά του κείμενα, ο Σολωμός άσκησε οξύτατη κριτική στην κοινωνία και την οικογένεια.

Μαθήτευσε αρχικά στη Βενετία και εν συνεχεία στο Γυμνάσιο της Κρεμόνα. Εκεί διδάχθηκε ιταλικά και λατινικά, ενώ συνέχισε με νομικά στο Πανεπιστήμιο της Παβία, χωρίς όμως να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Ο συνδυασμός του νεοκλασσικιστικού πνεύματος με το ρομαντισμό, διέπλασε την κοσμοθεωρία, την πολιτική συνείδηση αλλά και την αισθητική του Σολωμού. Ταυτόχρονα, τα ιδεώδη της εθνικής αυτονομίας, της ελευθερίας και ολοκλήρωσης συνοδεύονται από τη μελέτη της δημοτικής ποίησης και την αναμόρφωση της ελληνικής γλώσσας.

Ως ποιητής, ανέλαβε τον οδηγητικό ρόλο η φωνή του να γίνει η συνισταμένη της συνείδησης ενός έθνους. Το πέρασμα από τα σατιρικά και ερωτικά ποιήματα στη σύνθεση του” Ύμνου είς την Ελευθερίαν” φανερώνει ένα άλμα από την ποίηση των προσωπικών του συναισθημάτων σε αυτή των πατριωτικών οραμάτων. Η ποίηση του πλέον γίνεται συνειδητά στρατευμένη σ’ ένα διπλό στόχο: αφ’ ενός στην ενίσχυση του αγωνιστικού φρονήματος του λαού και αφ’ ετέρου στην αναγκαιότητα να γίνει ο αγώνας της ανεξαρτησίας γνωστός σε όλη την Ευρώπη.

Ως βασικό μοτίβο της σολωμικής ποιητικής προβάλει η συγκρουσιακή κίνηση των αντίθετων εννοιών, επιδιώκοντας πάντοτε ένα ηθικό διακύβευμα: αντίθεση των παθών με το πνεύμα, της λογικής με την ψυχή, του ιερού με το ανίερο, της αθωότητας με το δαιμονικό, της ζωής με το θάνατο. Τέτοιου είδους ηθικά διακυβεύματα ενυπάρχουν στον ημιτελή “Λάμπρο”, τον αποσπασματικό “Κρητικό”, στον “Πόρφυρα”, αλλά κυρίως στη σύνθεση των “Ελεύθερων Πολιορκημένων”.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ελευθερία ως έννοια ταυτισμένη με τη φυσική ζωή, (έτσι όπως αναπτύχθηκε στον “Ύμνο εις την Ελευθερίαν”), εξελίσσεται σε δύναμη υπέρβασης της φυσικής ζωής, όπως πραγματώνεται στον πυρήνα των “Ελεύθερων Πολιορκημένων”.

Εμβαθύνοντας σε όλες τις κλιμακώσεις του έργου του – από τον κλασσικισμό στο ρομαντισμό, από το ρομαντισμό στη θρησκευτική πίστη, από το μυστικισμό στον ιδεαλισμό – τα στοιχεία που καθόρισαν τη διαδρομή της δημιουργίας του είναι δυο και αλληλένδετα: η πίστη στον οδηγητικό χαρακτήρα της τέχνης και η πίστη στην ηθική, παιδαγωγική της αποστολή.

Επομένως, γιατί αυτός ο ποιητής μπορεί να μιλήσει στον σύγχρονο άνθρωπο; Τα αντιθετικά ζεύγη ζωή – θάνατος, πνεύμα – σώμα και καλό – κακό εκφράζουν τη θεμελιακή υπαρξιακή σύγκρουση της ανθρώπινης φύσης και εξακολουθούν να είναι διαχρονικά.

Ποιά άλλωστε θα μπορούσε να είναι η καλύτερη επιλογή στη θέση του εθνικού ποιητή, για ένα διχασμένο έθνος, με εγγενείς αντιθέσεις και συγκρούσεις; Δεν θα μπορούσε, παρά να είναι ένας άνθρωπος, ο οποίος, από τη γέννηση του, ενσωματώνει αυτή καθεαυτή την αντίφαση… Επιθυμεί την ελευθερία, αλλά εντούτοις δεν καταφέρνει να απαλλαγεί από τα προσωπικά του πάθη και τελικά πεθαίνει παραδομένος σε αυτά.

Θα μπορούσε άραγε αυτή να είναι και η μοίρα της Ελλάδας; Σολωμός: Τα πολλαπλά πρόσωπα της ελευθερίας. Σολωμός: Τα πολλαπλά πρόσωπα της ελευθερίας.Σολωμός: Τα πολλαπλά πρόσωπα της ελευθερίας

Share.

About Author

Γεννημένος εν έτει 1969, στην Κέρκυρα, νησί ενός ανεκπλήρωτου νόστου. Επτάχρονος μετανάστης, εγκαταστάθηκε ακουσίως στην Πάτρα, διέπρεψε ως μαθητής Κλασσικού Λυκείου, και αποφοιτήσας, σπούδασε νεοελληνική Λογοτεχνία στα Ιωάννινα. Αγάπησε τα παιδιά των άλλων, μοιράστηκε μαζί τους την αγάπη της γλώσσας, και δεν έπαψε ν’ αναζητά όσους παρέμειναν παιδιά. Η ζωή του σχοινοβατεί ακατάπαυστα πάνω στο στίχο του Μίλτου Σαχτούρη: «Εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά να πετάω».

Leave A Reply